Ένας Σημαντικός Μεσαιωνικός Χάρτης της Αρχαίας Εύβοιας

 ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Ο συγκεκριμένος χάρτης της Αρχαίας Εύβοιας, ο οποίος δημιουργήθηκε κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις γεωγραφικές αναφορές του Στράβωνα (64 π.Χ. – 23 μ.Χ.), του σπουδαίου Έλληνα γεωγράφου που δικαίως θεωρείται ένας από τους θεμελιωτές της γεωγραφικής επιστήμης.

Πέρα από την απεικόνιση της γεωγραφίας της αρχαίας Εύβοιας, ο χάρτης αποτυπώνει και ορισμένα στοιχεία της εποχής κατά την οποία συντάχθηκε. Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στο Negroponte, η οποία αναδεικνύει μία σημαντική ιστορική διάκριση: τα τοπωνύμια Chalcis και Negroponte εμφανίζονται ως διαφορετικές γεωγραφικές οντότητες. Το γεγονός αυτό αμφισβητεί τη θεωρία σύμφωνα με την οποία η αρχαία Χαλκίδα μετονομάστηκε σε Negroponte κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας.

Η Chalcis, όπως αναφέρεται από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο και άλλους αρχαίους συγγραφείς, φαίνεται να τοποθετείται σε περιοχή που ενδεχομένως εκτείνεται μεταξύ της σημερινής Νέας Αρτάκης, της Καστέλλας και των Ψαχνών. Η συγκεκριμένη τοπογραφική προσέγγιση συνδέεται με τις αναφορές του Στράβωνα και του Πτολεμαίου και πιθανόν αφορά τη Χαλκίδα ή τις Χαλκίδες που εγκαταστάθηκαν από Αθηναίους αποίκους στις παρυφές των Διρφύων μετά τις καταστροφές της ευβοϊκής Χαλκίδας κατά τα γεγονότα του 506 π.Χ. και του 446 π.Χ., στην ευρύτερη περιοχή του ποταμού Κηρέα.

Εξίσου σημαντική είναι η αποτύπωση της Aedepsos κατά την εποχή του Στράβωνα, η οποία φαίνεται να αντιστοιχεί στη σημερινή Λίμνη Ευβοίας. Στη συνέχεια εμφανίζεται το τοπωνύμιο Atalante, σε περιοχή που προσεγγίζει τη σημερινή θέση των Λουτρών Αιδηψού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η απεικόνιση μικρών νησίδων ανοιχτά των σημερινών Ηλίων, οι οποίες δεν υπάρχουν πλέον, πιθανότατα λόγω γεωλογικών μεταβολών που σημειώθηκαν μετά τον 2ο αιώνα μ.Χ.

Αξιοσημείωτο είναι ακόμη το γεγονός ότι κατά την εποχή του Στράβωνα και του Κλαύδιου Πτολεμαίου δεν είχαν ακόμη σχηματιστεί οι σημερινές Λιχάδες Νήσοι, ενώ ολόκληρη η βορειοδυτική ακτογραμμή της Εύβοιας καταγράφεται ως Caeneum Promontorium.

Στον χάρτη απαντώνται επίσης σημαντικά αρχαία τοπωνύμια και γεωγραφικές θέσεις, όπως:

• Το Dion Promontorium, το οποίο θα μπορούσε να συσχετιστεί με το σημερινό Καστραδάκι Ελληνικών.
• Η Phalasia, που πιθανόν αντιστοιχεί στον σημερινό Σπαλαθριά.
• Το Orey ή Oreos, το οποίο τοποθετείται στην περιοχή του σημερινού Ξηροπόταμου Παπάδων.
• Το Diane Fanum, ο περίλαμπρος ναός της θεάς Αρτέμιδος, που ενδέχεται να συνδέεται με τη σημερινή περιοχή του Αγίου Βασιλείου στην Αγκάλη Αγίας Άννας.
• Η αρχαία Cerinthus, η οποία φαίνεται να ταυτίζεται με τη θέση της ακρόπολης των χρόνων του Τρωικού Πολέμου.
• Ο ποταμός Budorus.
• Η περιοχή Chersonesus, η οποία εκτείνεται μέχρι τη σημερινή Κύμη.
• Τα Coela Euboea, η χερσόνησος του Caphereus, το ακρωτήριο Carystus, ο οικισμός Carystos, το ακρωτήριο Leo, η Amarythus και η Eretria.

Σε γενικές γραμμές, ο χάρτης φαίνεται να αντανακλά σημαντικά στοιχεία της ιστορικής γεωγραφίας της Εύβοιας, διασώζοντας πληροφορίες για αρχαίες θέσεις που κατά τη μεταγενέστερη ιστορική πορεία αλλοιώθηκαν ή λησμονήθηκαν. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η Χαλκίδα των ελληνιστικών χρόνων, το αρχαίο Δίον στα σημερινά Ελληνικά, ο αρχαίος Ωρεός/Ιστιαία στην περιοχή των Παπάδων, η Αρτεμισία στην Αγκάλη και η αρχαία Αίδηψος στη σημερινή Λίμνη.

Η αξία του χάρτη ενισχύεται από το γεγονός ότι περιλαμβάνει γεωγραφικές συντεταγμένες βασισμένες στις καταγραφές του Κλαύδιου Πτολεμαίου, του μεγάλου γεωγράφου που εισήγαγε το σύστημα γεωγραφικού πλάτους και μήκους, θεμελιώνοντας τις αρχές της χαρτογραφίας που χρησιμοποιούνται έως σήμερα.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον χαρακτηριστικό είναι ότι η Βόρεια Εύβοια απεικονίζεται σημαντικά μεγαλύτερη από τη Νότια, όπως συμβαίνει και σε πολλούς μεταγενέστερους χάρτες μέχρι και τα μέσα του 20ού αιώνα. Η ιδιαιτερότητα αυτή ενδέχεται να συνδέεται με τον μεγαλύτερο αριθμό αρχαίων γραπτών πηγών και τοπωνυμικών αναφορών που διασώθηκαν για τη βόρεια πλευρά του νησιού.

Η μελέτη και η δημοσίευση τέτοιων χαρτών συμβάλλουν ουσιαστικά στην αναζήτηση και κατανόηση της ιστορικής πραγματικότητας της Εύβοιας. Παρά τον πλούτο των αρχαίων ιστορικών και μυθολογικών αναφορών, η αρχαιολογική έρευνα στο νησί παραμένει περιορισμένη σε σχέση με το εύρος των διαθέσιμων πηγών. Η ανάδειξη και η επιστημονική διερεύνηση αυτών των στοιχείων θα μπορούσαν να αναδείξουν την Εύβοια ως έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς και ιστορικούς προορισμούς της Μεσογείου.

Η αναζήτηση και η αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας αποτελεί υπόθεση που αφορά ολόκληρο το νησί και συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της πολιτιστικής του κληρονομιάς για τις επόμενες γενιές.