ΕΛΥΜΝΙΟΣ: Χαρτογραφικά ανομήματα!

Γράφει ο Δημήτρης Αποστόλου - « Ελύμνιος »

 

« Θέλοντας ο Βλάχος, μη θέλοντας ο ζωγράφος, φόρεσε ο Χριστός κόκκινα τσαρούχια! » - ( Λαϊκή παροιμία )...

Που όμως εδώ - σε τούτο το δημοσίευμα - ισχύει μ΄ανατροπή ( όπως κι΄ο χάρτης ), για να γίνει : « Μη θέλοντας ο Βλάχος, αλλά θέλοντας ο ζωγράφος κ.λ.π. »...ήτοι - για να γίνω σαφέστερος : Μη θέλοντας ο κάτοικος των Αιγών ( Αιγαιίτης ), αλλά θέλοντας ο χαρτογράφος... όχι τώρα ο Χριστός - αλλά πριν απ΄αυτόν - ο θαλασσοθεός Ποσειδώνας, μετακόμισε με το βουνό του μαζί ( τον Μάκιστο ), λίγο παράμερα των αρχαίων Οροβιών!..

Χάρτης και Χαρτογράφοι...

Αναγεννησιακός χάρτης του 17ου ή 18ου μ.Χ.αι. της Βοιωτίας και Εύβοιας, που - αν δεν γελιέμαι ( γιατί απώλεσα από καιρό τα στοιχεία αντιγραφής του ) - πρέπει να είναι του επώνυμου Γάλλου χαρτογράφου Guillaume Delisle ( 1675 - 1726 ). Και λέω « επώνυμου » γιατί ( αν είναι αυτός ) θεωρείται ως ο « θεμελιωτής της επιστημονικής χαρτογραφίας » και ο πρώτος γεωγράφος του βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου ΙΕ΄ Ο Delisle, παρ΄ότι αφαίρεσε τα φανταστικά στοιχεία παλαιοτέρων χαρτών και στηρίχθηκε σε επιστημονικότερη μεθοδολογία ( αστρονομία, γεωγραφικές παρατηρήσεις, μαρτυρίες κ.α. )...εν τούτοις δεν απέφυγε τα σφάλματα - όχι μόνον αυτός, αλλά και η πλειάδα των χαρτογράφων της εποχής, καθώς η χαρτογραφία ( ιδιαίτερα μετά την ανακάλυψη και εδραίωση της τυπογραφίας ), βρισκόταν σε δημιουργική άνθιση... ( Στην περισπούδαστη εργασία του δρ. αρχαιολογίας Χάρη Κουτελάκη « Αιγαίο και Χάρτες με ανατρεπτική ματιά », μπορεί ο φιλίστορας αναγνώστης να πληροφορηθεί το κομφούζιο των παρανοήσεων και παρεξηγήσεων, προερχομένων από τους χάρτες και χαρτογράφους εκείνης της εποχής )...

Χαρτών - η συνέχεια...

Όμως ας έρθουμε στο προκείμενο, με βάση στον δημοσιευόμενο χάρτη τμημάτων της Στερεάς Ελλάδος ( βασικά νομού Βοιωτίας, με δεσπόζουσα την τότε - λίμνη ακόμη - της Κωπαΐδος ) και στην πάνω μεριά τον β. Ευβοϊκό - με σχεδόν πλήρη - την βόρεια Εύβοια... Βασικότερα όμως θα μας απασχολήσει η παράλια ζώνη από Χαλκίδος έως του Κηναίου ακρωτηρίου των Λιχαδονήσων, όπου εστιάζεται ακόμη περισσότερο η έρευνά μας στη νότιο του Ευβοϊκού μας ακτογραμμή του σημερινού Δήμου. Άλλωστε και οι Χάρτες, Πορτολάνοι, Ιζολάρια, Νησολόγια και Μαρτολόγια, αφορούσαν τα σταθερά για την ναυσιπλοΐα σημεία - όπως λιμάνια και πολίσματα, κάβοι και ακρωτήρια, γεωλογικές εξάρσεις και όρη για στίγμα, το ίδιο παράλια μοναστήρια και εκκλησιές, εμφανείς αρχαιότητες, ερείπια και κολώνες,,, Οι « Cavo Kolones » του Ποσειδώνος στο Σούνιο, παραμένουν ως σήμερα οι πιο κλασικές... ( Σε παρένθεση ν΄αναφέρω, πως στις μεσογειακότερες από των παραλίων περιοχές ( αυτού του είδους Πορτολάνων-χαρτών ), ως μη ενδιαφέρουσες τους ναυσιπλοούντες, επικρατεί μεγαλύτερη σύγχυση πολισμάτων, βουνών, ποταμών, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς, μελετώντας τους πρωτολειακούς αυτούς - για σήμερα βέβαια - χάρτες )...

Στα δικά μας!..

Μετά την οροσειρά ΒΔ της Χαλκίδος που εκτείνει ο χαρτογράφος - τόσο κάθετα στον κορμό της Ευβοίας, όσο και παραλιακά - είναι ως να οριοθετεί τα όρια της βορ.κεντρ. Εύβοιας ( κατά αρκετή προσέγγιση θα ΄λεγα και του σημερινού Δήμου μας « Μαντουδίου-Λίμνης-Αγίας Άννας » ). Σαν ΒΔ. θα ΄λεγα όρια, τοποθετεί την κάθετη πάλι οροσειρά του Τελέθριου όρους, ενώ η μακρά οροσειρά ( μια θάλασσα βουνοκορυφών ) με την ονομασία Budorus Mont ( όρος Βούδορος - που ο ομώνυμος ποταμός πηγάζει από αυτό ), η οροσειρά αυτή χωρίζει τον Δήμο μας σε δυό κανονικά παραλληλόγραμμα... Στο μέσον σχεδόν της νότιας πλευράς του νοτίου παραλληλογράμου, τοποθετείται η Λίμνη ( Limne ) σηματοδοτούμενη από βινιέτα πυργοειδούς κτίσματος ( = πόλισμα ). ΒΔ της παράλιας Λίμνης - και ομοίως παράλια - σηματοδοτείται με την ίδια πυργοειδή βινιέτα το πόλισμα των Ροβιών ( Orobie ) συνοδευόμενον και από χαρακτηριστικό όρος...

Το « Φρικτόν λάθος! »...

Μ΄αυτή την ασυνήθιστη επιγραφική ταμπέλα...φιγουράριζε παλιά στην Λίμνη ένα κατάστημα εστίασης... Μ΄αυτή την άστοχη θέση φιγουράρισε στα χρόνια του χαρτογράφου η πόλη των Αιγών ( Aige ) λίγο δυτικότερα των Οροβιών... Γιατί εάν ο χαρτογράφος είχε υπ΄όψιν του το πέρασμα ( « δίαρμα » του Στράβωνος ) από την απέναντι Βοιωτική Ανθηδόνα ( σημερινά Λουκίσια ), ως τις αντικρινές ( των 120 σταδίων ) πιο πλησιόχωρες του Κανδηλίου Αιγές και το « επί όρους υψηλού του Αιγαίου Ποσειδώνος Ιερόν » ), είναι σίγουρο πως δεν θα έπεφτε σε τέτοιο σφάλμα... Και ιχνογραφεί μεν επί κάποιας εκεί βουνοκορυφής ένα διακρινόμενο σημείο ( = κτίσμα ) - που θα μπορούσε να ήταν στην θέση αυτή το « αψευδέστατο » Μαντείο του Σεληναίου Απόλλωνος των Οροβιών - όμως δεν είναι...γιατί μας βεβαιώνει ο ίδιος σημειώνοντας Neptun Aige ( = Ποσειδώνας των Αιγών )... Πιστεύω πως - μετά την ορθή αποκατάσταση - ο μεσότιτλος του « Φρικτού λάθους! »...με δικαιώνει...

« Όποιος γράφει κάνει λάθη! »...

Και δεν το λέω εγώ... Το ΄πε κάποτε ένας δημοσιογραφών Χαλκιδαίος Γυμνασιάρχης, όταν λοιδορήθηκε πως σε κάποιο του δημοσίευμα έκανε λάθος!.. κι΄αυτός επαίνεσε τους όσους βουβούς και αδρανείς, ως ευτυχείς - που δεν γράφουν... και ως εκ τούτου παραμένουν « αλάνθαστοι! »... Αλάνθαστος δεν είναι κανείς - κι΄ας λένε πως είναι « ο Πάπας! »... « Πήραμε τη ζωή μας λάθος...» στιχούργησε ο Γιώργος Σεφέρης, αλλά το λάθος δεν ήταν καν΄της ζωής...Ήταν μια άνω τελεία που την αγνόησε ο Μπιθικώτσης!.. Το αλληγορικό « Λάθος » του Σαμαράκη είχε μια περιπετειώδη πορεία, αλλά πλάτιασε σε δεκάδες γλώσσες και δικαιώθηκε... Το « Φρικτόν λάθος » του παλιού μαγαζιού της Λίμνης, πάει πια - λησμονήθηκε!.. και το « λάθε βιώσας » του προγονού μας Επίκουρου ( μη έχοντας σχέση με λάθος ) επικεντρώνεται στην ουσία... Γιατί ουσιαστικά λάθη - ψέματα να μην λέμε! - κάνουμε όλοι μας... Ό,τι κι΄αν είμαστε - λόγιοι και ελλόγιμοι...αλόγιοι και παράλογοι - ακόμη και επώνυμοι χαρτογράφοι!..Που με μύρια βάσανα και κινδύνους ( αναλογιστείτε τις συνθήκες των ταξιδιών και τα μέσα της εποχής )...σ΄ένα Τουρκοκρατούμενο, πειρατοκρατούμενο, επικίνδυνο « Αrcipelago » - το Αιγαίο… μας έδωσαν πλήθος πληροφορίες του κόσμου - νέου κι΄αρχαίου - βοηθώντας οικονομία κι΄εμπόριο, επικοινωνίες και σχέσεις λαών, ανταλλαγές, ανάπτυξη και πολιτισμό, πρωτοπόροι αυτοί Πυθείς, Ροβινσώνες και Οδυσσείς, φαρδαίνοντας το μυαλό και γνωρίζοντάς μας χαλκογραφικά, ξυλογραφικά, λιθογραφικά - γενικώς τυπογραφικά - όχι μονάχα τον τόπο μας...παρά ολάκαιρη την Υδρόγειο!..

Επανεκτίμηση με ανατροπή!..

Τιτλοφόρησα τούτο το δημοσίευμα...« Χαρτογραφικά ανομήματα...» - ισοδύναμη έκφραση με την στερεότυπη « διόρθωση των ημαρτημένων! »...Και σπεύδω σε επανεκτίμηση ( με ανατροπή ), να δώσω ευθύς « άφεση των αμαρτιών! » στον χαρτογράφο Guillaume Delisle ( αν είναι αυτός - ή οποιοσδήποτε άλλος )...αρκούμενος στο ότι η έρευνά μου ( μαζί της κι΄εγώ! ) « διέβημεν ( αναπότρεπτα ) τον Ρουβίκωνα » - και στο φινάλε το σφάλμα του Aναγεννησιακού χαρτογράφου δεν απέχει και « παρασάγγας! » του προγονικού μας γεωγράφου - του Στράβωνος, γράφοντος : « Εγγύς δε των Αιγών και αι Οροβίαι! »... ( Απλώς...ίσως του χαρτογράφου, να είχε απομαγνητισθεί η πυξίδα!..ή μπορεί να τον παραπλάνησε - πράγμα απίθανο - κάποιος Οροβιέας , είτε κι΄Αιγαίος πιλότος! )...

Δ.Α. - « Ελύμνιος »

Βοηθήματα : « Το Ελύμνιον » Ν.Μπελλάρα - « Η Ιστορία της Νήσου Ευβοίας...» Κ.Γουναρόπουλου - « Χάρτες & Χαρτογράφοι του Αιγαίου » εκδ. « Ολκός » - « Αιγαίο & Χάρτες με ανατρεπτική ματιά » Χ. Κουτελάκη ( pdf ) - Βικιπαίδεια - ΑΙ κ.α.

Στη φωτό : Αναγεννησιακός χάρτης του 17ου / 18ου μ.Χ.αι. ( πιθανόν του Guillaume Delisle ). Σε κόκκινη ελλειψοειδή περιγράμμιση οι Οροβιές, οι Αιγές και επί του όρους ο Αιγαίος Ποσειδών..