Τα αυταρχικά καθεστώτα ανά τους αιώνες έχουν παρουσιαστεί με διαφορετικούς μανδύες: στρατιωτικές δικτατορίες, μονοκομματικά κομμουνιστικά και φασιστικά καθεστώτα, προσωποπαγή καθεστώτα, αλλά και θεοκρατικές δικτατορίες. Παρά τον διαφορετικό «ρουχισμό» που φορούν, όλα συναντώνται σε δύο βασικά σημεία: στο πώς καταφέρνουν να αποκτήσουν τον έλεγχο της εξουσίας και, κυρίως, στο πώς καταφέρνουν στη συνέχεια να τον διατηρήσουν.
Στις δύσκολες περιόδους της ανθρωπότητας, όπου η συναισθηματική ένταση χτυπάει κόκκινο και τα πράγματα δυσκολεύουν, οι άνθρωποι, φορτισμένοι και συχνά αποπροσανατολισμένοι, αναζητούν μια λύση. Εκμεταλλευόμενα, λοιπόν, τη σύγχυση και την ανάγκη για σωτηρία, τα αυταρχικά καθεστώτα πατούν πάνω στο συναίσθημα της εκάστοτε φορτισμένης περιόδου.
Βλέπετε, το μόνο που διαφέρει είναι η μορφή της «σωτηρίας». Άλλοι εμφανίζονται ως δικτάτορες που θα επαναφέρουν την τάξη και την τιμή του λαού τους. Άλλοι προβάλλουν τον Θεό ως τη μόνη λύση στο αδιέξοδο. Άλλοι παρουσιάζονται ως επαναστάτες που θα ανατρέψουν το παλιό πολιτικό σύστημα, μόνο και μόνο για να καταλήξουν τελικά να γίνουν αυτό ακριβώς που πολεμούσαν — και, σε πολλές περιπτώσεις, εν γνώσει τους.
Όλα αυτά, βέβαια, ανάλογα με το αδιέξοδο που αντιμετωπίζει κάθε κοινωνία. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, αρχίζει όταν αυτά τα καθεστώτα καταφέρνουν να ανέβουν στην εξουσία: πώς κατορθώνουν να τη διατηρήσουν, ακόμη και όταν απέναντί τους συναντούν την αγανάκτηση και την οργή ενός σημαντικού μέρους του λαού;
Ναι, παράμετροι όπως ο φόβος, η προπαγάνδα και η καταστολή διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Όμως πολλές από αυτές συναντώνται σε ένα κοινό σημείο: στην οικονομική εξάρτηση του πολίτη από το κράτος.
Η ελευθερία του ανθρώπου δεν είναι μόνο πολιτική ή ατομική· έχει και οικονομική διάσταση. Όσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα ενός ανθρώπου να εργάζεται, να επιχειρεί, να επιλέγει και να εξασφαλίζει τα μέσα της ζωής του ανεξάρτητα από την κρατική εξουσία, τόσο μεγαλύτερη είναι και η δυνατότητά του να σταθεί απέναντί της χωρίς να εξαρτάται από αυτήν.
Γι’ αυτό και ο περιορισμός της οικονομικής ελευθερίας μπορεί να αποτελέσει ισχυρό εργαλείο πολιτικού ελέγχου. Σε ορισμένα αυταρχικά καθεστώτα, αυτό επιδιώχθηκε μέσω εκτεταμένων κρατικοποιήσεων και της συγκέντρωσης των μέσων παραγωγής στα χέρια του κράτους. Όταν το κράτος αποκτά τον έλεγχο μεγάλου μέρους της οικονομικής δραστηριότητας, δεν αποκτά μόνο οικονομική ισχύ· αποκτά και τη δυνατότητα να επηρεάζει άμεσα τη ζωή του πολίτη.
Ο άνθρωπος μπορεί τότε να μην εξαρτάται απλώς από το κράτος για τις πολιτικές του ελευθερίες, αλλά και για την εργασία, το εισόδημα και την πρόσβαση σε βασικά αγαθά. Και όταν η οικονομική επιβίωση συνδέεται με την υπακοή, η διαφωνία αποκτά κόστος πολύ μεγαλύτερο από μια απλή πολιτική διαφωνία. Ο πολίτης δεν φοβάται μόνο τι μπορεί να του κάνει το κράτος· φοβάται τι μπορεί να χάσει αν εναντιωθεί σε αυτό.
Έτσι, η οικονομική εξάρτηση μπορεί να μετατρέψει την πολιτική καταστολή από εξωτερικό καταναγκασμό σε καθημερινό μηχανισμό συμμόρφωσης.
Κάποιος εύλογα θα αναρωτηθεί: «Γιατί όλα αυτά, αφού σήμερα ζούμε σε δημοκρατίες;». Η απάντηση είναι απλή: το γεγονός ότι ψηφίζουμε δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όποιον εκλέγουμε είναι δημοκρατικός. Η δημοκρατία δεν περιορίζεται στην κάλπη· κρίνεται από τον σεβασμό στους θεσμούς, τις ελευθερίες και τη δυνατότητα του πολίτη να διαφωνεί με την εξουσία.
Νομίζω, όμως, ότι φτάνουμε σιγά σιγά στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν αυταρχικά καθεστώτα, αλλά μανδύες που από κάτω τους κρύβονται αυταρχικοί άνθρωποι.
Έτσι λοιπόν και η όμορφη ιδέα της δημοκρατίας, που οι νοήμονες άνθρωποι αγαπάμε, μπορεί να κρύβει από κάτω της πολλές αυταρχικές συνιστώσες. Στις σημερινές δημοκρατίες βλέπουμε συχνά το φαινόμενο του ρουσφετιού. Όμως, ως κοινωνία, πρέπει να αναρωτηθούμε: γιατί οι άνθρωποι αναζητούν μια ευκαιρία για δουλειά όχι στην αγορά εργασίας, αλλά σε πολιτικά πρόσωπα;
Άρα, ακόμη και σήμερα, βλέπουμε συμπεριφορές που αποτρέπουν τους ανθρώπους από το να είναι πραγματικά οικονομικά ελεύθεροι. Όταν η πρόσβαση στην εργασία και στις ευκαιρίες εξαρτάται από την εύνοια της πολιτικής εξουσίας, η οικονομική ανεξαρτησία του πολίτη περιορίζεται και η σχέση του με το κράτος αποκτά χαρακτηριστικά εξάρτησης.
Όταν, λοιπόν, ο πολίτης φοβάται το κράτος και το κράτος δεν φοβάται τον πολίτη, τότε δημοκρατία δεν υπάρχει. Όποιος, λοιπόν, βλέπει αυτό το φαινόμενο και διατυμπανίζει ότι ακόμα είμαστε δημοκρατία, είτε είναι αφελής είτε ωφελημένος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Tα σχόλια οσο το δυνατόν φιλτράρονται ως προς το ύφος και το ήθος τους.
Kάθε υβριστικό ,προσβλητικό ή άσχετο με το θέμα της ανάρτησης σχόλιο θα διαγράφεται .
Εγκρίνονται μόνο τα μηνύματα στα οποία εκφράζονται υγιείς απόψεις.
Ο κάθε σχολιαστής υπογράφει ηλεκτρονικά το σχόλιο του και είναι υπεύθυνος έναντι των νόμων.
Το ΜΑΝΤΟΥΔΙ NEWS δεν ενστερνίζεται και δεν φέρει καμία ευθύνη για όσα γράφουν οι αναγνώστες στα σχόλια τους.