ΕΛΥΜΝΙΟΣ: ΜΝΗΜΕΙΑΚΑ ΚΑΙ ΕΛΥΜΝΙΑ

 

ΜΝΗΜΕΙΑΚΑ ΚΑΙ ΕΛΥΜΝΙΑ ( 10 )

 Τελευταίο

 

Γράφει ο Δημήτρης Αποστόλου - « Ελύμνιος » 

 

Υπόμνημα σε τρεις επεξηγήσεις

Ήταν ένα μικρό έντεχνο οδοιπορικό στα Μνημεία της Πρωτευούσης του Δήμου μας « ΜΑΛΙΑΝ » - Λίμνης ( Προτομές - Στήλες - Γλυπτά ), με συνοπτικά « στοιχεία ταυτότητος » του δημιουργού - καλλιτέχνη, κι΄από μια ιστορία που διαφορότροπα κάθε φορά,συνδεόταν με τον τιμώμενο, το καλλιτέχνημα ή το Μνημείο.

α ). Στην ( 9η ) συνέχεια παρουσιαστήκαν γλυπτά καλλιτεχνήματα που δεν ανήκουν σε Δημόσια Μνημεία ανοικτών χώρων, αλλά αποτελούν εκθέματα του Ιστορικού & Λαογραφικού Μουσείου της Λίμνης.

β ). Αξίζει να προστεθεί πως γλυπτές απεικονίσεις, ανάγλυφες ή εγχάρακτες κοσμούν εμφανώς κτίσματα ( π.χ. ανάγλυφο Αγίας Τριάδος, παλαιά Κοινοτική Βρύση Παναγίας Βρεφοκρατούσης ), διάφορες κατά τόπο Κρήνες ( π.χ. Καθεδρικού μας Ναού, Κρήνες της « Ε.Λ.Ε. » ( ή άλλων δωρητών ), ή του Δασαρχείου...ακόμη και γλυπτά κτητορικών πλακών ή και εγχάρακτων Πλακών εν είδει πινακίδων ( ταμπελών ) επί κτηρίων...ωστόσο όλα αυτά - παρ΄ότι επικουρικά αντανακλούν το πολιτιστικό ύφος της πόλης - δεν εντάσσονται στην παρούσα εργασία με τον συγκεκριμένο ( σαφώς και περιοριστικό ) τίτλο που έθεσα... « ΜΝΗΜΕΙΑΚΑ ΚΑΙ ΕΛΥΜΝΙΑ » ( Προτομές - Στήλες - Γλυπτά ).

γ ). Για τον ίδιο λόγο δεν εντάσσονται θρησκευτικά αρχιτεκτονήματα - Διατηρητέα Μνημεία - όπως ο Καθεδρικός Ναός των « Γενεθλίων της Θεοτόκου » ( μετά του μαρμαρίνου Κωδωνοστασίου του ) και προσκυνήματα όπως η Σκήτη του Οσίου Χριστοδούλου του Πάτμιου, ούτε και αρχαιολογικοί χώροι, όπως των Ρωμαϊκών λουτρών μετά του « Παπαδιαμαντικού » εκκλησιδίου της Ζωοδόχου Πηγής, αλλά ούτε και εκκλησίδια εντός του οικιστικού ιστού της Κωμοπόλεως, που παρ΄ότι διαθέτουν τα Μνημειακά τους χαρακτηριστικά, εν τούτοις ανήκουν στην ξεχωριστή κατηγορία των λειτουργικών Ιερών Προσκυνημάτων, έχοντας δημοσιευθεί βιβλιογραφικά στο εγγύς παρελθόν από Εκδόσεις του Ενοριακού Ναού Λίμνης ( 1999 & 2003 ).

Τρεις προσωπικότητες που περιμένουν την « μαρμάρωσή τους »

Ιωάννης Βοϊατζής - ο πρώτος « Ελύμνιος »

Καθηγητής φιλόλογος ( μέσα 19ου - μέσα 20ου ), από την Ελύμνια προεστική οικογένεια των Μπογιατζαίων σπουδάσας εν Λειψία. Εντρυφών στα πολύτιμα Αρχεία και τις Βιβλιοθήκες της...πρώτος αυτός ανεκάλυψε το « Ελύμνιον » και μας το παρουσίασε διατριβικά σε τρεις δημοσιεύσεις το 1879 και αργότερα φυλλαδιακά « Περί Ελυμνίου » το 1899. Νεότερος αυτού ο νομικός Νικόλαος Μπελλάρας θα τον χαρακτηρίσει « βαθυνούστατον » και στηριζόμενος σ΄αυτόν θα δημιουργήσει την ιστορική μονογραφία ( αξεπέραστη ως τα σήμερα ) του « ΕΛΥΜΝΙΟΥ » του. Εργογραφικά ο Ι.Β. θα ασχοληθεί με το Ρεύμα και τα Στενά του Βοσπόρου...με τις Πυραμίδες της Αιγύπτου...με την Γραμματική των Σλαβικών-Βαλκανικών χωρών... και ( πολύγλωσσος ως ήταν ) θα γράψει ακόμη και εις την Ιαπωνικήν!.. Ευρισκόμενος ποτε στην προεπαναστατική Ρωσία ( πλησίον του συγγενούς του μεγαλο-επιχειρηματία Παναγιώτη Σπάρη ), λέγεται πως είχε επαφές με τον εις δυσμένειαν της Τσαρικής πολιτείας και Ρωσικής εκκλησίας διατελούντα, μεγάλο Ρώσο συγγραφέα Λέοντα Τολστόϊ!.. Αξιοσημείωτη και η δημοσία του διαμαρτυρία για λόγους που αυτός επικαλείτο στις τότε υποβρύχιες έρευνες του ανακαλυφθέντος ναυαγίου των Αντικυθήρων ( 1900 - 1901 ) όπου ανεσύρθη και ο περίφημος « Μηχανισμός των Αντικυθήρων »... Οι συμπατριώτες του Ελύμνιοι τον αποκαλούσαν « μπαρμπα-Σοφό! »... και ως ζωηρά εμφαίνεται έδινε « μάχες » για την μετονομασία ( ή την αποκατάσταση του ορθού ονόματος της κωμόπολης ) εις Ελύμνιον... ( Ο ίδιος υπέγραφε ως « Ελύμνιος! » )...

Ιωάννης Μαργαζιώτης ( 1896 - 1989 ) - ο Μουσικο-παιδαγωγός

Γυιός παραδοσιακού Ιερέα της Λίμνης ( του ίδιου και υφαντή ) - πολυφαμελίτη επτά παιδιών...ο Γιάννης μικρός - άλκιμος ιεροψάλτης αυτός - ακολουθώντας τον πατέρα του στα ταπεινά με τα μελισσοκέρια ΄ξωκλήσια της Λίμνης, εισέβαλε πρώιμα στο χώρο της βυζαντινής μουσικής ( και πόση ομοιότητα - αλήθεια! - με τον ιεροψάλτη Παπαδιαμάντη και τον ιερέα πατέρα του! )... Για να βάλει τις βάσεις, ως έμελλε αργότερα, όχι μόνο στο νεοελληνικό - μουσικό πολιτισμό, αλλά και στην αναγεννησιακή μουσική της Δύσης!.. Αυτοδημιούργητος, εργάσθηκε σκληρά κατακτώντας τον μουσικό κόσμο της Αθήνας...και σπέρνοντας ιεροψάλτες σ΄ολόκληρη την Ελλάδα, αφήνοντας σπουδαιότατο μουσικό και συγγραφικό έργο, πάνω στην βυζαντινή και ευρωπαϊκή μουσική... « Φημισμένος - Μεγάλος Δάσκαλος, διακεκριμένος Μουσουργός και Μουσικο-παιδαγωγός » φέρεται από επώνυμους Καθ/τές Μουσικής, ενώ τεράστια αναστήματα του χώρου αυτού - όπως Καλομοίρης, Σκλάβος, Ψάχος, Περιστέρης κ.α. - συνδέθηκαν μαζί του!. « Βαρβάκειο », « Αμαλίειο », « Ωδείο Αθηνών », « Ωδείο Πειραιώς » και πάμπολλες « Σχολές Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής » ( Πειραιώς, Τρικάλων, Λαμίας, Χαλκίδος, Τήνου, Αιγίου, Τριπόλεως, Ρόδου, Πάτμου, Σπάρτης κ.α. ) είχαν την εποπτεία του, ενώ για 18 χρόνια διετέλεσε Καθ/της μετεκαιδεύσως διδασκάλων στο Παν/μιο Αθηνών...

Μέλος της « Κ.Ο.Α.» ( Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών ), της « Ενώσεως Ελλήνων Μουσουργών » και ιδρυτικό μέλος ( το 1930 ) της « Αδελφότητος Λιμνίων Ευβοίας » (σημερινής « Ε.Λ.Ε » ), υπεραγαπούσε την πατρίδα του Λίμνη με ξέχωρο σεβασμό στα ήθη και έθιμά της... Σεμνός, γοητευτικός, με ήθος και αρετές...δραστήριος και ακούραστος, ανοιχτόκαρδος και μειλήχιος, ευλαβής χριστιανός, ενδιαφερόταν βαθιά κι΄ιδιαίτερα για την πολιτιστική Λίμνη...Με την δέσποινα σύζυγό του Μαρίκα Κυριαζή απέκτησαν απογόνους εξαίρετους και επώνυμους - τόσο στον διεθνή επιστημονικό χώρο ( Δημήτριο - Παν/κό Καθ/τη Πυρηνικής Φυσικής Η.Π.Α. ), όσο και στον μουσικό στερέωμα ( Κων/νο - διακεκριμένο βιολονίστα και εγγονό συνονόματο του μεγάλου παππού, Γιάννο Μαργαζιώτη - διασημότητα μουσική στον Ελλαδικό και τον Διεθνή χώρο.

Συνοπτικά : Ο αείμνηστος Ιωάννης Μαργαζιώτης υπήρξε ένα σπουδαίο Κεφάλαιο της Μουσικής, με πίστη στις υψηλές του αρχές και τις Εθνικές παραδόσεις... Ο τόπος της γενέτειρας Λίμνης πρέπει να αισθάνεται υπερήφανος γιατί γέννησε και ανάθρεψε ένα τέτοιο Μουσικο-παιδαγωγό...έναν από τους μεγαλύτερους δασκάλους μουσικής της νεότερης εποχής...

Αλήθεια!..δεν είναι χρέος της Λίμνης « μαρμάρινα » να σεμνύνεται για ένα τέτοιου μεγέθους « Άξιο Τέκνο της! »...

Νικόλαος Μπελλάρας (1870-1950) - ο ιστορικός του « ΕΛΥΜΝΙΟΥ »...

Εργάσθηκε με πάσα δύναμη ολοζωής για τον σκοπό αυτό κι΄εξέδωσε την εργασία του μέσα στα μαύρα - ζοφερά της « Κατοχής » τα χρόνια!..Ξεκινώντας με ερείσματα στηρίζοντα ως διαφαίνεται, τα του « Περί ( αρχαίου ) Ελυμνίου » του Ιωάννη Βοϊατζή...πλάτιασε την μελέτη του σ΄όλες τις διαχρονικές φάσεις της τοπικής ιστορίας, μέχρι τα χρόνια του Μεσοπολέμου... Σημαντικοί Σταθμοί του έργου του στάθηκαν η Ευβοϊκή Επανάσταση κι΄ήρωάς μας Αγγελής Γωβιός...η απελευθέρωση κι΄η ακμή της ναυτιλόμενης Λίμνης...η καταγωγή των « Καραβάδων » ανιχνεύοντας κοπιαστικά την προέλευση των Αιγαιοπελαγιτών ( κατ΄αυτόν ) Λιμνιωτών και στοιχεία τινα της Λιμνιώτικης ναυτολαογραφίας. Θα τον απασχολήσει ακόμη το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα του τόπου με τα Ιερά Προσκυνήματα ( Παναγία « Λιμνιά », Όσιος Χριστόδουλος, Ιερές Μονές « Γαλατάκη » & « Γέροντος » )...ενώ ως αποθέωση του έργου του ( είτε ενσωματωμένοι, είτε ξέχωροι )...υπήρξαν οι « Θρύλοι » του στον δεκαπεντασύλλαβο για την θαυματουργή εύρεση της Αγίας Εικόνος της Γλυκοφιλούσης Παναγίας « Λιμνιάς » και η επανακατοίκηση της παράλιας Λίμνης... Τούτοι οι « Θρύλοι » πλάτιασαν τόσο πολύ...ώστε Μπελλάρας, Λίμνη, Παναγιά « Λιμνιά »... ιστορικά και λαογραφικά... συνενώθηκαν...σοφίλιασαν...γίνανε έκτοτε Τοπόσημο και Στερεότυπο αναφοράς της Λίμνης!..

Αλήθεια!.. τι ξέρουμε για τον Μπελλάρα;.. Σχεδόν τίποτα!..Μονάχα πως πρώιμα ( το 1930 ) ίδρυσε μετά ολίγων εκλεκτών την « Αδελφότητα Λιμνίων Ευβοίας » ( σημερινή Ε.Λ.Ε. ). Κι΄ακόμη ξέρουμε πως μετά την έκδοση του έργου του ανακηρύχθηκε από τον τότε Δήμο « Άξιον Τέκνον » της Λίμνης πιστώνοντας ο Δήμος κάποιο χρηματικό ποσό γι΄αυτόν... Για να υποσημειώσει ταπεινότατα ο ίδιος : « Ούτε επεζήτησα, ούτε άπεδέχθην, ούτε έλαβον την...αναφερομένην πίστωσιν »... Αλλά και μήπως ξέραμε το πότε συγχωρέθηκε;.. ή ξέραμε που βρίσκεται ο τάφος του;.. Το 1999 - στην Γ΄έκδοση του « ΕΛΥΜΝΙΟΥ » του - ( επί Προέδρου της « Ε.Λ.Ε. » του αειμνήστου Κώστα Ρούσσου ), κατόρθωσα και ενσωμάτωσα πρώτη φορά ένα λιτό βιογραφικό που σύνταξα του Νικολαόυ Μπελλάρα, βοηθούμενος πληροφοριακά από την ζώσα τότε κόρη του Διονυσία ( Ινές ). Από την ίδια έγκυρη πηγή πληροφορήθηκα πως ο αείμνηστος ιστορικός μας αναπαύεται στο προσφιλές του Ελύμνιο!.. και πού;...

...« τη σκιά του υιού του Ντίνου! »...

Τι νομίζετε;.. Γιατί η Λίμνη για το « Άξιο Τέκνο της » δεν έστησε στο κέντρο της πόλης μια Προτομή γι΄αυτόν;.. Η αδελφή ( για παράδειγμα ) νήσος Σκιάθος έστησε Προτομές των συγγραφέων της - ηθογράφων Παπαδιαμάντη και Μωραϊτίδη... Σε άλλους τόπους που συχνά επισκεπτόμαστε περιδιαβάζουμε Πλατειακά Προτομές Συγγραφέων, Ιστορικών τοπικών Προσωπικοτήτων... Ο δικός μας ιστορικός, 76 χρόνια από τον θάνατό του περιμένει!.. Χωρίς αυτόν - δίχως ταυτότητα του τόπο μας - δεν θα ξέραμε τίποτα!.. Καημένε Πρόεδρε Πρωτοδικών Νίκο Μπελλάρα!..Το ΄λεγε τραγικά ( κι΄όχι κωμικά ) ένας άλλος συμπατριώτης σου, Νίκος κι΄αυτός - ο Τσιφόρος... « Καλά είναι όσο ζεις!.. Μετά, φασκελοκουκούλωστα! »...

Νικόλαος Μπελλάρας : Ο ιστορικός του « ΕΛΥΜΝΙΟΥ ». 76 χρόνια από τον θάνατό του περιμένει την Μνημειακή του « μαρμάρωση! »... Και εναπόκειται σε σύμπασα την πολιτιστική Λίμνη να το πράξει!.. Ποτέ δεν είναι αργά!..

Επιμύθιο!..

Φίλοι αναγνώστες. Εδώ τερματίσαμε, με την συντροφιά σας - όσων πατριδόφιλων φιλιστόρων και φιλοτέχνων θιασωτών - συνακολούθησαν ετούτο το « Μνημειακό & Ελύμνιο » μικρό οδοιπορικό στους Δημόσιους χώρους και στο Μουσείο του Τόπου μας...αναλώνοντας ένα διάστημα τεσσάρων περίπου μηνών ( και εν σειρά - δέκα δημοσιεύσεων ) στο Ιερό τούτο Προσκύνημα που αόρατες πάλλονται μνήμες!.. Μνήμες, πότε ηρωϊκών... πότε κοινωνικών και πνευματικών προσφορών...πότε καλλιτεχνικών... θυσιαστικές - λαμπρές, φιλάνθρωπες μνήμες!.. Για την πιστότερη πληροφόρηση των φίλων αναγνωστών, οφείλω να ομολογήσω πως πηγή και πυρήνας αυτών των σημερινών καταγραφών, στάθηκε η αποδελτίωση Απογραφής Ιστορικών - Θρησκευτικών & Φυσικών Μνημείων που είχα συντάξει πριν 30 χρόνια ( ως Επιμελητής του Μουσείου Λίμνης ), με Νομαρχιακή εντολή - εποχής του ( τότε ) Δήμου Λίμνης - ( Δημαρχεύοντος του μακαρίτου Γρηγόρη Μαναρίτσα ), πλουμισμένη ωστόσο μελέτη με τις όσες καινούριες από τότε πρόσθετες διαφοροποιήσεις...

Προσκλητήριο « αθανάτων! »...

«... και μην ξεχνάς που ολονυχτίς βοηθάν κι΄οι πεθαμένοι! »...στιχουργεί ο Γιάννης Ρίτσος...κι΄είναι πράγματι γεγονός πως τούτες οι μεγάλες μαρμαρωμένες μορφές... τα σκαλισμένα στην πέτρα και τον χαλκό « απολιθωμένα » ονόματα...με την λάμψη και φήμη τους που απέκτησαν εν ζωή...την αποδίδουνε τώρα εσαεί μεταθανατίως!..

« Έτσι η Λίμνη ( γράφει η τεχνοκριτικός ) είναι η πατρίδα μιας ατέρμονης σειράς ανθρώπων που πέρασαν και περνούν και τιμούν την Ευβοϊκή Κωμόπολη! »...

ΑΓΓΕΛΗΣ ΓΩΒΓΙΝΑΣ - ΛΕΛΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ - ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΜΒΕΤΑΣ - ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗΣ - ΝΙΚΟΣ ΜΠΕΛΛΑΡΑΣ - ΝΙΚΟΣ ΤΣΙΦΟΡΟΣ - ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΡΓΑΖΙΩΤΗΣ - ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΟΪΑΤΖΗΣ - ΧΑΡΗΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ - Ο Ελληνιστής ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΣΕΡΑΡΝΤ - Έτεροι των Συνολικών Μνημείων των Δύο Πολέμων...Της Εθνικής Αντίστασης...του Αφανούς Ναύτου - κ.α. Άδηλοι ή Λανθάνοντες ήσσονες ( ωστόσο ισάξιοι με τους μείζονες ) που ( ασθενούς ο γράφων σήμερα μνήμης - ζητώντας συγνώμην ) ίσως να διαφεύγουν... Δεν μένει λοιπόν... παρά να κλείσω δοξαστικά, παραποιώντας κατά τι τον προσκαλούμενο του Θεοδωράκη ποιητή Κωστή Παλαμά - ( « ερωμένο » και τούτον της Λίμνης ) - με τους λυρικούς της « Ζάτουνας » στίχους...

« Ποτέ άλλοτε τόσο φως, δεν έγινε λάμπος / τόσα πρόσωπα μαρμάρινες προτομές / πατρίς του Αγγελή και της Λέλας η πατρίς μου / σήμερα τόπος δοξαστικός! »...

Δ.Α. « Ελύμνιος »

Πηγές που αντλήθηκαν πληροφορίες και λοιπές σημειώσεις :

α ). Βιβλιάριον 15 σελ. « Περί Ελυμνίου » Ιωάννου Κ. Βοϊατζή. Αθηναι 1899. Αρχειακό υλικό Μουσείου Λίμνης. β ). Αρχείο « Ε.Λ.Ε. » Εφημ. « Λιμνιώτικη Φωνή » Φ. 70 1/2 1996 & Αρχ. υλικό Μουσείου Λίμνης. γ ). « Το Ελύμνιον » Ν.Μπελλάρα Γ΄έκδ. Αθήνα 1999. Αρχ. υλικό Μουσείου Λίμνης. δ). Απογραφικό Δελτίο Ιστορικών - Θρησκευτικών - Φυσικών Μνημείων ( Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ευβοίας 1996 ). ε ). Λυρικοί στίχοι ερανίσθησαν από τα « Λιανοτράγουδα » του Γιάννη Ρίτσου και της « Ζάτουνας » του Μίκη Θεοδωράκη.

στ΄). Εγκυκλοπαίδειες, Βικιπαίδεια, Διαδίκτυο, Λεξικά κ.α.

Στις φωτό, με την σειρά που ανεφέρθησαν - από πάνω προς τα κάτω και από αριστερά προς δεξιά : Ιωάννης Βοϊατζής ( αρχ. Δαυίδ Αντωνίου ) - Γιάννης Μαργαζιώτης ( εφημ. « Λ.Φ. » ) - Νικόλαος Μπελλάρας ( βιβλίο « Το Ελύμνιον » ), Σύνθεση φωτογραφιών, Ανθή Αποστόλου.