ΕΛΥΜΝΙΟΣ : Προτομή ΛΕΛΑΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ

ΜΝΗΜΕΙΑΚΑ ΚΑΙ ΕΛΥΜΝΙΑ - ( 5 )

Προτομή ΛΕΛΑΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ

Γράφει ο Δημήτρης Αποστόλου - « Ελύμνιος »

Προλογικό

Ένα μικρό έντεχνο οδοιπορικό στα Δημόσια Μνημεία της Πρωτευούσης του Δήμου μας Λίμνης, με συνοπτικά στοιχεία του κάθε Μνημείου...με συνοπτικά « στοιχεία ταυτότητος » του δημιουργού-καλλιτέχνη κι΄από μια ιστορία που διαφορότροπα κάθε φορά, συνδέεται με το καλλιτέχνημα, ή το Μνημείο.

« Μάνα Λιμνιά - αντάρτισσα, μυρουδιακή βυζάστρα / με τα παιδιά σου στοίχειωσες, στης Λευτεριάς τα Κάστρα!.. ».

Της Λέλας Καραγιάννη ( 2003 ) - Δ.Α. « Ελύμνιος ».


Και « μυρουδιακή »...γιατί η Λέλα υπήρξε σύντροφος της ζωής του Μικρασιάτη πολεμιστή ( που περιέθαλψε ως εθελόντρια « Ερυθροσταυρίτισσα » κάποτε ) - του μυροπώλη Νίκου Καραγιάννη - και « βυζάστρα » γιατί από τον μητρικό κόρφο της, γλυκοβύζαστα ανάθρεψε και τα εφτά παιδιά της, με « γάλα ανδρείας κι΄ελευθεριάς! »...( για να μεταφέρω εδώ εύστοχα και τον Διονύσιο Σολωμό )...

Περιληπτικό

Λέλα Καραγιάννη ( 1898-1944 ) : Η « Μπουμπουλίνα » της Εθνικής μας Αντίστασης. Έτσι, από την ίδια περίπου πληθώρα παιδιών της προ-γιαγιάς της Σπετσιώτισσας Μπουμπουλίνας - ένα εξ΄αυτών ( σε σύγχιση αναφερόμενο) - φαίνεται πως βρέθηκε να δραστηριοποιείται στην βορ. Εύβοια, κι΄από τούτο το « Μπουμπουλαίικο αίμα προερχόταν η Λέλα. Τα νεανικά-μαθητικά της χρόνια θα τα περάσει στην γενέτειρα πόλη της Λίμνη, κι΄αργότερα στην Αθήνα, όπου νυμφεύεται τον Σμυρνιό Ν. Καραγιάννη και μαζί θ΄αποκτήσουν εφτά παιδιά ( 3 αγόρια και 4 κορίτσια ). Όλη ετούτη η πλατειά Οικογένεια θα επιδοθεί στον αγώνα της Εθνικής μας Αντίστασης με μπροστάρισσα την Λέλα που θα οργανώσει το πρακτορικό δίκτυο « Μπουμπουλίνα » - Οργάνωση πληροφοριών, δολιοφθορών και αντικατασκοπείας στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, με στόχο πάντα τις Γερμανικές εγκαταστάσεις... Ο βομβαρδισμός του Τατοΐου από συμμαχικές δυνάμεις το Φθινόπωρο του ΄44...ήταν δικό της κατόρθωμα! Τελικά, η Λέλα - μαζί κι΄η Οργάνωσή της - θα προδοθούν...η ηρωΐδα θα υποβληθεί σε τρομερά βασανιστήρια...αλλά βλέποντας την σθεναρή - ατσάλινη στάση της - ο ανακριτής Μπέκε θα σημειώσει και θα κλείσει τον Φάκελό της γράφοντας:

Λέλα Καραγιάννη - η πιο επικίνδυνη κατάσκοπος των Βαλκανίων!..

Εις θάνατον και χωρίς δικαστική απόφαση, τα χαράματα της 8ης Σεπτεμβρίου του1944 η Λέλα μαζί με 73 περίπου λοιπούς συντρόφους της εκτελείται...με ψηλά το κεφάλι και την γροθιά...άδοντας τον Εθνικό μας Ύμνο!.. Εμβρόντητος ο σύζυγος Νίκος Καραγιάννης - σύθαμπο μόλις - ρίχνει κουβέντα βαριά στα στριμωγμένα τριγύρω παιδιά του!..

« Σήμερα την αυγή, η Μητέρα εξετελέσθη! »...

Μπορεί να ήταν το τέλος της ανθρωπινής Λέλας...ήτανε κι΄ η αρχή όμως, της ηρωίδας - υπερανθρώπινης!.. Η Πολιούχος της Λίμνης « Παναγία Λιμνιά » πάνω στο γιορτινό της « Γενέσιον »...την πήρε κοντά της!..

Προδρομικά του Μνημείου

Δεν πρόλαβε να στεγνώσει το αίμα πάνω στο διάτρητο σώμα της...όταν ο Δημήτρης Κοτρώτσης - φίλος θαρρώ και γείτων της οικογένειας στην Αθήνα - εκδίδει ( το 1947 ) σε βιβλίο, το πρώτο βιογραφικό της ηρωίδας με τίτλο « Λέλα Καραγιάννη ». Το « Συναξάρι » αυτό - πολύτιμη πηγή πληροφοριών - γνωστοποιεί ευρέως την ηρωίδα Λέλα και γίνεται δρομοδείκτης των όσων εκδόσεων ( βιβλίων, επιφυλλίδων, δημοσιευμάτων κ.α. ) που στην συνέχεια πληθωρικά θ΄ ακολουθήσουν...

Ο Μυριβήλης

Η γενέτειρα πόλη της Λίμνης δεν θα ολιγωρήσει, τιμώντας - μετά τον Γωβγίνα - την ηρωίδα της...και δια χειρός του σπουδαίου Ακαδημαϊκού και Προέδρου της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών Στράτη Μυριβήλη, θα χαράξει σε μαρμάρινη Πλάκα το Επίγραμμα τούτο :

ΣΤΗΝ ΚΟΜΩΠΟΛΗ ΜΑΣ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΩΣΕ Σ΄ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΔΙΔΑΧΘΗΚΕ ΚΑΙ ΕΜΟΡΦΩΣΕ ΤΟ ΔΙΑΜΑΝΤΕΝΙΟ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Η ΛΕΛΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Η ΠΙΟ ΜΕΓΑΛΗ ΗΡΩΙΔΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΚΑΤΑΚΤΗΤΩΝ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΣΤΑ 1897 ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΗΣΕ ΣΤΙΣ 8 ΤΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ 1944 ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΟΔΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΔΑΦΝΙ. ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΗΣ ΑΣ ΜΕΙΝΗ ΑΙΩΝΙΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΎ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΕΛΛΗΝΙΔΑ, ΑΣ ΜΕΙΝΗ ΚΑΜΑΡΙ ΚΑΙ ΥΨΗΛΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΤΙΜΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΠΟΥ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΕ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΔΩΣΕ ΣΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΕΛΛΑΔΑ. ΣΤΡ. ΜΥΡΙΒΗΛΗΣ.

Η αναθηματική τούτη μαρμάρινη Πλάκα αναρτήθηκε ως επιτοίχια, αριστερά της επί βαθμίδων ευρισκομένης κεντρικής εισόδου του παλαιού « πάνω » Δημοτικού Σχολείου Λίμνης ( ατυχώς από καιρού κατεδαφισθέντος ) και εκεί οι μαθητές καταθέταμε τα στεφάνια μας κατά τις Εθνικές Επετείους ( παράλληλα με την θέση τότε του « Αγγελή Γωβιού » πίσω του Ιερού της Εκκλησίας και του « Ηρώου » της Κεντρικής Πλατείας ). Σήμερα - η ευτυχώς διασωθείσα εκείνη ενεπίγραφη Πλάκα - εκτίθεται στο Ιστορικό & Λαογραφικό Μουσείο του Δήμου μας.

Το Μνημείο : Η Προτομή

Βρίσκεται παραλιακά, σε μικρό μεν, αλλά κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο, αριστερά του παλαιού Ειρηνοδικείου της Λίμνης - ( σημερινής ξενοδοχειακής μονάδος « The Lake House » ) - επί της συμβολής της παραλιακής « Ακτής Ποσειδώνος » και οδού « Θ. Φλογαΐτου ». Έμπροσθεν του Μνημείου ορίζεται και ο χώρος των Επισήμων κατά τις παρελάσεις των Εθνικών Εορτών... Η Προτομή που αναγέρθηκε το έτος 1965, υψούται επί τετράπλευρης στήλης 2.40 Χ 0.40 μ. φέρουσα στην μετώπη γλυπτό διάκοσμο φυλλοφόρων κλάδων δρυός και ελαίας ( ή δάφνης ), καθώς και ενεπίγραφο ιστορικό υπόμνημα προς την βάση της. Παραλληλίζεται με εκείνη των Αθηνών της οδού Τοσίτσα ( του 1963 ), ως έργου της αυτής καλλιτέχνιδας-γλύπτριας, που θα συναντήσουμε στην ακολουθούσα συνέχεια.

Λουκία Γεωργαντή-Οικονόμου : Η « Μαντάμ Τισό » της Ελλάδος..

Και θαρρώ πως ήταν εύστοχο το προσηγορικό της Λουκίας Γεωργαντή ( 1919-2001 ) « Μαντάμ Τισό » της Ελληνικής γλυπτικής, ως δημιουργήσασα σχετικά Μουσεία πηλίνων Ομοιωμάτων Ελληνικών Προσωπικοτήτων - φανατική η ίδια του είδους Συλλέκτρια... Το σπίτι της ( απ΄την ίδια πάλι ) μετατράπηκε σε Μουσείο...κι΄ύστερα ως « Μουσείο Γλυπτών Ομοιωμάτων Λουκία Γεωργαντή » δωρήθηκε στον Δήμο των Αθηναίων... Η Λουκία θα πάρει από τον γλύπτη πατέρα της Ν. Γεωργαντή τα πρώτα μαθήματα τέχνης της γλυπτικής και θα ολοκληρώσει τις σπουδές της στην καλλιτεχνική Σχολή της Φλωρεντίας. Η ανθρωποκεντρική της αντίληψη την οδήγησε στην δημιουργία Προτομών Προσωπικοτήτων, απ΄όλο τον χώρο, των Γραμμάτων, της Τέχνης κ.α. Μορφών της Ελληνικής Κοινωνίας...Έχοντας εκθέσει τα έργα της διαχρονικά σε Ελλάδα και εξωτερικό, θα πλουμίσει και θα στολίσει δημόσιους χώρους της Αθήνας - και όχι μόνο - με προτομές κι΄ανδριάντες... Ας δούμε μερικές απ΄αυτές : Θεόδωρου Κολοκοτρώνη - έφιππου Καραϊσκάκη - Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη - Τίμου Μωραϊτίνη - Στράτη Μυριβήλη - Κώστα Κρυστάλλη - Γιαννούλη Χαλεπά - Χριστόφορου Νέζερ - Λέλας Καραγιάννη ( Αθήνα 1963 ) - Λέλας Καραγιάννη ( Λίμνη 1965 ) κ.α. ...

Δυο ιστορίες μεταθανάτιες...

Κι΄είναι ετούτες από προσωπικά μου βιώματα... ( παρακάμπτοντας άλλες πληροφοριακές που σχετίζονται με το βίωμα της νεαρής Λέλας στην Λίμνη, ή των πρώιμων - ύπανδρων χρόνων της - της Αθήνας )...αλλά δυό ιστορίες « ενσταντανέ » που οι παράξενες της ζωής συντυχίες με φέραν τόσο κοντά της!..

Λίμνη : Τα Αποκαλυπτήρια - και μετά!..

Το 1965 - πρωτοετής σπουδαστής στην Αθήνα - βρέθηκα εκείνες τις μέρες στην Λίμνη...και παραβρέθηκα ( συντυχία - όπως προείπα - θεία ), στα Αποκαλυπτήρια της Προτομής της ηρωίδας μας, στην Λίμνη... Λάβαρα και Σημαίες, Εκκλησία, Πολιτεία, Στρατιωτικοί, Πολιτικοί και πλήθος Λαού...η ώρα των καταθέσεων!.. Στις πάμπολλες καταθέσεις στεφάνων, ένας συμπαθέστατος ώριμος κύριος στάθηκε ( ικανότερο των άλλων διάστημα )...βουβός!.. ατενίζοντας « κατάματα » την ηρωίδα, πριν καταθέσει το δάφνινό του στεφάνι... Προσπαθώντας στριμωγμένος να διακρίνω, τον είδα δακρυρροούντα μέσα απ΄τα θαμπά που φορούσε γυαλιά του ...κομμένο, συγκινημένο - μαζί κι΄υπερήφανο - στητό και θλιβό!.. « Ποιός είναι αυτός; » ( ρώτησα )... « Ο άνδρας της Λέλας, ο Νίκος! » ( μου είπαν )... Κι΄ήταν...ως να με χτύπησε κεραυνός!..

Η επόμενη μέρα για ΄μένα - τον άγουρο νεαρό φοιτητή - υπήρξε πιότερο συγκλονιστική... Γιατί, μισόθαμπο - πριν ξημερώσει - ξεκινούσα με το λεωφορείο για την Αθήνα...κι΄ο χθεσινός δακρυρροών κύριος Καραγιάννης...ήρθε και κάθισε δίπλα μου, συνταξιδεύων κι΄αυτός για Αθήνα!..Έμεινα όλη την πολύωρη διαδρομή ενεός, άτολμος κι΄άφωνος...παρατηρώντας κλεφτά με τον κανθό των ματιών μου τον συναγωνιστή άνδρα της θρυλικής Λέλας, με τα γυαλάκια του πάλι θαμπά από την πρωινή υγρασία, ή ίσως κι΄απ΄τις νωπές μνήμες των χθεσινών του συναισθηματισμών!.. Κι΄εγώ, να κάθομαι - λέει - στη θέση, που πλάϊ του θα ΄πρεπε να ΄ταν Εκείνη!.. Δεν ανταλλάξαμε κουβέντα...Όμως οι « αύρες μας » είπαν πολλά!..

Βύρων!..

Θαρρώ πως πρέπει να ΄ταν στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1990, όταν με την « Ε.Λ.Ε. » τιμούσαμε στην Αθήνα την Λέλα Καραγιάννη ( « Πνευματικό Κέντρο του Δήμου των Αθηναίων - Αίθουσα Μελίνα Μερκούρη » )...και θαρρώ πάλι με ομιλητή τον τ. Υπουργό - Ευβοέα Ορέστη Παπαστρατή. Περιμένοντας τους Προσκεκλημένους στον διάδρομο της υποδοχής...ένας ηλικιωμένος - λεβεντόκορμος κύριος - με βήμα ελαφρώς ασταθές και πρόσωπο πονετικό, μπήκε και κάθισε άβολα και βαριά στον προθάλαμο της Αιθούσης... Έσπευσα να τον ερωτήσω...« αν κάτι συμβαίνει » και μήπως πρέπει να φωνάξουμε κάποιον γιατρό. Μου είπε ασθμαίνων « όχι! »...και μου ζήτησε μόνο ένα ποτήρι νερό!..Σαν του το πήγα, μου διηγήθηκε πως ερχόμενος προς το χώρο του « Πνευματικού Κέντρου » διανύοντας την Ακαδημίας τον χτύπησε ένα Ταξί και τον έριξε ( ευτυχώς απαλά ) επάνω στο καπό του!.. Αναλογιζόμενος την ηλικία του, την βραδινή έξοδο, την κίνηση των δρόμων κ.λ.π. του είπα... « μα γιατί το διακινδυνεύσατε γι΄αυτή την εκδήλωση, τόσο πολύ! »...Κι΄εκείνος μου απάντησε με συστολή παιδιού τρυφερού... « Μα... ήρθα για την Μανούλα! »... Ήταν ο δευτερότοκος γυιός της Λέλας Καραγιάννη...ο συναξαριστής, ο συναγωνιστής, ο υπασπιστής, η ίδια « σκιά της! » : Ήταν ο Βύρων Καραγιάννης!..

Δ.Α. - « Ελύμνιος »



Σημειώσεις :

α ). « Μάνα Λιμνιά, αντάρτισσα...». Το ποίημα συνέθεσε και απήγγειλε ο Δ.Α. « Ελύμνιος » κατά τα αποκαλυπτήρια της Προτομής της Λέλας Καραγιάννη στις 8 Σεπτ. 2003 στο Μουσείο « Μπουμπουλίνας » των Σπετσών, παρουσία απογόνων της Λ. Μπουμπουλίνας & Λ. Καραγιάννη, παρόντος του τότε Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλου. Αξίζει να συμπληρώσω πως στην διήμερη διάρκεια των εκδηλώσεων εκείνων, είχαμε με την κόρη μου Ανθή την ευκαιρία να γνωρίσουμε επιζόντα ( τότε ) μέλη της οικογενείας της ηρωίδας, όπως τον μεγαλύτερο των αγοριών της Γιώργο, την μεγαλύτερη των θυγατέρων της Ιωάννα, την κόρη του δευτερότοκου γυιού της ( του Βύρωνα ) - καλή φίλη σήμερα Λέλα Καραγιάννη - Rugiero και την κόρη της Σοφία ( πανομοιότυπα και οι δυό τους « αντίγραφα » της Μεγάλης Προγόνισσάς τους )...

β ). Τα βιογραφικά - αγωνιστικά της Λ. Καραγιάννη ερανίζομαι από την παν/κή εργασία της καθηγήτριας-ιστορικού κ. Παναγιώτας Δαυιδούλας Ν. Περηφάνου « Λέλα Καραγιάννη - Η μεγαλύτερη κατάσκοπος των Βαλκανίων ». Η εργασία αυτή - με την συμβολή αρχειακού υλικού και τις επικουρίες του γράφοντος Δ.Α. - « Ελύμνιου » - δημοσιεύτηκε στο « Cognosco Blog » στις 18/9/2025.

Η φωτό - της Ανθής Αποστόλου. Η Προτομή της Ηρωίδας στην κεντρική παραλία της Λίμνης.