ΛΙΜΝΗ Η ΕΟΡΤΑΖΟΥΣΑ Ιστοριοδιφώντας την τοπική μας πανήγυρη

 

 

Γράφει ο Δημήτρης Αποστόλου - « Ελύμνιος »

 

Λίμνη και Σκιάθος : Η Παναγία « Λιμνιά » και τα « Λιμνιά »

 

Λίμνη - 8 Σεπτεμβρίου - « Το Γενέσιον της Θεοτόκου ». Γιορτάζει η Παναγία « Λιμνιά ». Παράλληλα και στη Σκιάθο. Το προσηγορικό της εδώ, πατριδωνυμικό - απ΄την Λίμνη. Ωστόσο φαίνεται πως η μητροπολιτική κάποτε Λίμνη της όψιμης Τουρκοκρατίας, αποικώντας ( για συγκυριακούς εποχής λόγους ) με σημαντικό πληθυσμιακό της κομμάτι την σχεδόν ερημωμένη από κακοπαθήματα Σκιάθο... δημιούργησε την εκεί παροικία της των « Λιμνιών » - μετά της εκκλησίας κι΄Εικόνος της φερώνυμης ενοριακής - Σκιαθίτικης πλέον - « Παναγίας Λιμνιάς » - οι δε από τότε σχέσεις αμοιβαιότητος μεταξύ Ευβοϊκής Λίμνης και των Σκιαθίτικων « Λιμνιών » - με την απήχηση και του διαδοθέντος φιλολογικού έργου των Σκιαθιτών συγγραφέων Παπαδιαμάντη και Μωραϊτίδη - είχε ως συνέπεια τα λογοτεχνηθέντα εκείνα « Λιμνιά » ( μετά του φερωνύμου Ναού τους και της Εικόνος ), να επηρεάσουν αργότερα προσηγορικά και την Ευβοϊκή - Μητροπολιτική Παναγιά, ως « Λιμνιά! » - δίκην αντιδανείου. Και ευσταθεί βέβαια το πατριδωνυμικό της εδώ Παναγιάς μας « Λιμνιάς », ωστόσο απ΄τους παλαιούς δεν αναφέροταν. Ίσως απλώς εξυπακουόταν, ή το υπονοούσαν!..

Οι ιστοριοδίφες σιγούν...

Γιατί ο ιστορικός του « Ελυμνίου » ( και ρημαδόρος των « Θρύλων » της Εικόνος της Παναγίας ) Νικόλαος Μπελλάρας, αλλά και ιστοριοδίφες της Λίμνης ( Ι. Βρυσιώτης κ.α. δημοσιεύσαντες παλαιοί )...συνέδεαν μεν την Εικόνα πάντα με φόντο θαλασσινό ( ως εκ της ευρέσεώς της )... συσχέτιζαν την Εικόνα με θαύματα των εν θαλάσση πλεόντων Ελύμνιων ναυτικών ( φορές και την συνταυτίζαν με την άλλη ιστορική της « Παραμυθιάς », ή και της λεγομένης « Χιλιαρμενίτισσας » ), αποκαλούσαν ωστόσο αυτήν συνηθέστερα ( ως εκ του εικονογραφικού τύπου της ) « Γλυκοφιλούσα »...( Ο μακαρίτης καπτα-Παναγιώτης Μπενετής την προσεγγίζει με το κοσμητικό επίθετο της « Μεγαλόχαρης », παλιά δε δασκάλα της Λίμνης - η θρυλική « κυρα-Κατώνα » - ( Κατίνα Μερτζανίδου ) σε « κειμενογραφικές ( της ) εντυπώσεις » σε σχέση με το εθιμικό του Λιμνιώτικου Εορτασμού, περιορίζεται απλώς στην αναφορά « Εικόνα » και στης Εορτής της « Το Γενέσιον ». Θα υποστήριζα μάλιστα πως το στερεότυπο - ως « Εικόνας » - αποτελούσε μια γενικευμένη πεποίθηση του λαού, που αναφερόταν ( και μόνο ) σε τούτη την Εικόνα της Παναγιάς... Στα μικράτα μου, δεν θυμάμαι από χείλη γερόντων το προσηγορικό «Λιμνιά »... εκτός αν αναφερόντουσαν στα « Λιμνιά » της Σκιάθου και στην εκεί των « Λιμνιών » Παναγιά. Ούτε κι΄απ΄την τότε θητεία μου ως ιερόπαιδας ( παπαδάκι ) στην Εκκλησία, δεν αποκόμισα το προσωνυμικό της « Λιμνιάς »... παρά της « Πλατυτέρας », της « Βρεφοκρατούσας » - και εντονότερα της «Γλυκοφιλούσας! »... Σίγουρα το « Παναγία Λιμνιά » είναι ευλογημένο και εύστοχο...είναι όμως εφεύρημα της μεταγενέστερης ( πρόσφατης ) εποχής... Και η αναζήτηση της αλήθειας, είναι πρώτιστο μέλημα του ερευνητή. Παρ΄όλα αυτά, το επικρατήσαν προχθεσινό προσηγορικό, κατέστη αποδεκτό ως πατριδωνυμικό - και καλώς!..

Το τελετουργικό : Θεσμικό και σε σύντμηση

Παραμονή - 7 Σεπτεμβρίου : Αρχιερατικός της Μητροπόλεώς μας Εσπερινός - μεταφορά της Εικόνος μετά λαβάρων, εξαπτερύγων και σημαιών στη θέση « Αλώνια » - Δέηση - Πανηγυρικός - « ιερά πλειοδοσία » ( χρηματική προσφορά για τις ανάγκες του Εορτασμού. Παλιότερα ξεκινούσε από 200δρχ. και έφτανε έως 3.000χιλ.) - ο πλειοδότης και οι ακολουθούντες πιστοί μεταφέρουν την Εικόνα πεζή ( είναι « ελαφριά » στην πεποίθηση του λαού! ) στην άνω Καστρινή « Παναγιά » ( « στη μάνα της την Άννα » αναφέρουν οι ποιητικοί « Θρύλοι » ) - Παράκληση - ολονύκτια « αγρυπνιά » της Εικόνας - ανήμερα ( στις 8 του μηνός ) Αρχιερατική Λειτουργία με πλήθος προσκυνητών - πανηγυρικός του Εορτασμού - απόλυση - παράθεση γεύματος ευλογίας στο πανηγυρίζον κοινό.

Η Φιλαρμονική κι΄ο Τσιφόρος΄!..

Παλιότερα - που δεν είχε « καζάνια » - η κάθε φαμίλια έκανε κι΄έπερνε το ατομικό της κουμάντο μαζί και « το στρώναν » με χράμια χαμαί - κατά γης!..( Ήταν μια ιδιόμορφη πανδαισία! )...Το μικρό μαγαζάκι κοντά στη Βρύση που λειτουργούσε τότε διπλά - ταβερνείο τα βράδια και καφενές το πρωί - εξυπηρετούσε το κοινό με αναψυκτικά... Η Φιλαρμονική της Χαλκίδος που συνόδευε την απογευματινή της Εικόνας περιφορά, συνεννοημένα περνώντας εκείνη την ώρα, αποβιβαζόταν του πούλμαν της μεταφοράς, κι΄οι « μουζικάντες » παίρνοντας θέση με το μαέστρο τους μπροστά στο πλάτωμα της Βρυσούλας και του αναψυκτήριου...έπαιζαν στο ενθουσιώδες κοινό μελωδικά κομμάτια ελληνικής παραδοσιακής μουσικής ( στοχάζομαι σήμερα, του Καλομοίρη και του Σκαλκώτα )... Μια φορά ( θυμάμαι καλά...) ήταν που ακούσαμε ξαφνικά το εμβατήριο « Υποδοχής Επισήμων! »...και να που κατέφθαναν για προσκύνημα ο Δήμαρχος Λίμνης Τάκης Ριτσώνης με ενδυμασία βρετανού αριστοκράτη ( ναυτικού στιλ ), ο Δήμαρχος Χαλκιδαίων Δημήτριος Σκούρας και ως μέλος - της τότε ιδιοκτήτριας οικογένειας του ναού της «Παναγιάς » - ο συγγραφέας Νίκος Τσιφόρος, σεμνός... με τα λίγα μαλλάκια του αλειμμένα μπριγιόλ ...και το μειλίχιό του χαμόγελο της Τζοκόντας!.. Μεγαλεία!..

Περιφορά : Η Κυρά που περιδιαβαίνει την πόλη της!..

Το απόγευμα η Εικόνα παίρνει την κατιούσα ( είναι « βαρύτερη » τώρα κατά τις ίδιες ευλαβικές εκδοχές ) - υποδοχή της επίσημη στην εμπασιά του Άγιου Χριστόδουλου από εκκλησιαστικές, πολιτικές, στρατιωτικές αρχές και πανδήμου συμμετοχής του λαού - περιφορά μετά μουσικής ανά τις οδούς και τις ρύμες της πόλης - στο τέλος της πομπής Δέηση - εκκλησιαστικός πανηγυρικός - επανατοποθέτηση της Εικόνος στην Μητροπολιτική της Καθέδρα με όλες τις αφιερωματικές της αρματωσιές!..

«...κι΄απάνω στην Εικόνα σου αφιερώματα να κρέμονται / καραβάκια, γολετίτσες, καΐκια, βάρκες, μπάρκα τριοκάταρτα / όλα τους αφιερώματα των πλοιάρχων! »...Αλ. Παπαδιαμάντης.

Το πέρας της θρησκευτικής Εορτής ακολουθεί η βραδινή καύση των εντυπωσιακών βεγγαλικών και οι διασκεδαστικές αποδράσεις των πανηγυριζόντων στα βραδινά - μετά λαϊκών αοιδών και ορχηστών - προσφερόμενα καταστήματα...

Ακόμα το λέτε παζάρι!.. μπράβο σας!..

...μας είχε πει κάποτε ο Δημήτρης Ιατρόπουλος... Γιατί ( νεοελληνιστί ) θα το λέγαμε ανοιχτή αγορά...ή ( Γαλλιστί - εκμοντερνισμένα ) « bazar! »...Από την επόμενη μέρα λοιπόν, το παζαράκι - εμποροπάζαρο ( παλιότερα ήταν και ζωοπάζαρο ) στήνει τις παραδοσιακές παραγκούλες του, δίνοντας ένα ξέχωρο ντεκόρ στην ανατολική πλευρά της κωμόπολης... Το σεργιανώ κάθε φορά ( « τι γυρεύει η αλεπού στα παζάρια! » )... όχι πως θέλω κάτι το αναγκαίο...αλλά καθαρά για λόγους συναισθηματικούς - όσο και ρομαντικούς!.. Η έντονη μυρουδιά της ασετυλίνης ( τότε ) με τον χλωμό φωτισμό...της ναφθαλίνης των πάμπολλων που καταναλώνονταν υφασμάτων και εν όψει χειμώνος ενδυματισμών...η απαλή οσμή της βανίλιας απ΄ το λαχταριστό ( για ΄μας τα παιδιά ) « μαλλί της γριάς »...η μαυλιστική μυρουδιά στη « φου-φού » των ψημένων καλαμποκιών...αντάμα με τους « ομηρικούς μας αγώνες » στα υπαίθρια « ποδοσφαιράκια », τις « τύχες », την κερδοφόρα ( σε ποτά και λουκούμια ) σκοποβολή, το βαγονέτο ( πάνω σε ράγες ) της χειροδύναμης ( puck / car )... αλλά και οι εναέριοι ανταγωνισμοί στις κουνιστές « βάρκες » του περιοδεύοντος « λούνα παρκ »...όλα ετούτα επανέρχονται σαν τριγυρνώ...ως παλιές αναμνήσεις κι΄επιθυμίες νοσταλγικές - χιμαιρικοί αυτοί περιπατητές - « μέσα στους παραδείσιους κήπους του κρανίου μου! » ( κατά τα άσματα του αλησμόνητου Μίκη! )...

« Όσα παίρνει ο άνεμος! »...

Το τέλος της ελεύθερης - όσο και ακατάστατης - αγοράς του Παζαριού... σηματοδοτούν τα συσσωρευμένα του δρόμου σκουπίδια, μετά των σημαδεμένων γραμμών κι΄αριθμών ανύπαρκτων πια παραγκών...και το βορινό εποχής αεράκι που συμβοηθεί τους εργάτες του Δήμου στην αποκομιδή των σωρών...Μια κάποια ερήμωση κάνει την παρουσία της στο τοπίο κι΄ένα τσίμπημα αισθητής υγρασίας - τόσο δα!...Σε λίγο θ΄αρχίσουν τα γαρμπινά, οι μπουνέντηδες κι΄οι νοτιάδες!.. Φθινόπωρο!.. Καλώς τες τις πρώτες ψιχάλες!..( κι΄άν δε φανούν ψιχάλες κι΄ανέμοι...« τις φέρνεις εσύ! », λέει ο ποιητής )... Αλλά, ποιητής είναι...άστον να λέει!.. Γιατί άλλα λέει θαρρώ κι΄η Μάργκαρετ Μίτσελ στο « Όσα παίρνει ο άνεμος »...κι΄άλλα η Ίριδα Καλβά στο « Όσα φέρνει ο άνεμος! »... Άγει και φέρει! - σαν όπως πάνω και κάτω στον έρημο δρόμο με σούρσιμο, τα ξεραμένα φύλλα του γεροπλάτανου!.. Μπερδεμένα πράγματα δηλαδή - όπως ο μπερδεμένος καιρός του Φθινόπωρου!.. Αλήθεια!..ποιοί το σταμπάρισαν θλιβή εποχή;..Αναγέννηση είναι, κι΄υπέρβαση ψυχισμού!.. Για τους ποιητές!..τους ρομαντικούς!..τους αισθηματικούς - και του Παπαδιαμάντη ( ή του Σικελιανού ), τους « παρμένους κι΄αλαφροΐσκιωτους! »...

ΛΕΛΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ!.. ( και το γράφω με κεφαλαία! )...

Ανέφερα νωρίτερα τον επαναστατικό Σικελιανό!.. « Ηχήστε οι σάλπιγγες! / σημαίες οι βροντερές, ξεδιπλωθήτε στον αγέρα! ». Το ΄γραψε ελεγειακά πάνω στο θάνατο του Εθνικού μας βάρδου Κωστή Παλαμά, που απαθανάτισε στον ερχομό της άνοιξης του 1943!..Θα ταίριαζε και στην Ελύμνια Εθνική Ηρωίδα - την Λέλα Καραγιάννη, που τούτη αποθεώθηκε λίγο μετά - στον ερχομό του φθινόπωρου του 1944 - 8 Σεπτεμβρίου!.. Ανήμερα της Παναγίας « Λιμνιάς »... « η Ελένη των επτά τέκνων / η Ελένη των ψευδών μύρων / η Ελένη των συνομωσιών και των αποδράσεων » εκτελείται!.. Μετά το κακάρισμα των πολυβόλων - νεκρική σιγή!.. Είναι που μέσα σε τούτη την « ιερή σιγή! »... ο Νίκος Καραγιάννης ρίχνει κουβέντα - μολύβι βαριά - στα στριμωγμένα τριγύρω παιδιά του : « Σήμερα την αυγή...η μητέρα εξετελέσθη! »...

ΑΘΑΝΑΤΗ!..

Δ.Α. - « Ελύμνιος »

Σημειώσεις :

α ). Οι αναφερόμενοι στίχοι του Παπαδιαμάντη προέρχονται από το ποίημα « Στην Παναγιά τη Σαλονικιά ». Το πρωτοδημοσίευσε ο Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος το 1983. Η έρευνά του απέδειξε ότι πρόκειται για την « Παναγία Λιμνιά ». ( Το γιατί την βαφτίζει « Σαλονικιά », υπόκειται σε εκδοχές που έχω στο παρελθόν δημοσιεύσει - δεν είναι ωστόσο εδώ του παρόντος ).

β ). Οι « Εντυπώσεις από την Τοπική Γιορτή της Λίμνης » της Κατίνας Μερτζανίδου, προέρχονται από το φυλλαδιακό της πόνημα « Ήθη - Έθιμα Ευβοίας » Χαλκίς 1958.

γ ). Τα γραφόμενα των σχέσεων Ελυμνίων και Σκιαθιτών ( « Λιμνιάς » και « Λιμνιών » ) προέρχονται από το βιβλίο « Το Ελύμνιον » ( 1999 ) του Νικολάου Μπελλάρα και άλλων Ελυμνίων και Σκιαθιτών ιστοριοδιφών.

δ ). Ο Δημήτρης Ιατρόπουλος ήταν ο κύριος ομιλητής των αποκαλυπτηρίων της προτομής του Νίκου Τσιφόρου στη Λίμνη, στις 12 Σεπτεμβρίου του 2010 ( πάνω στο « Παζάρι » ).

ε ). « Στην Ελένη των επτά τέκνων.κ.λ.π. », είναι ελεγειακό ποίημα του Δ.Α. « Ελύμνιου », που απαγγέλθηκε από τον ίδιο το 2003 ( 8 Σεπτ. ) παρουσία του ΠΤΔ Κωστή Στεφανόπουλου, στα αποκαλυπτήρια Προτομής της Λέλας Καραγιάννη στο Μουσείο των Σπετσών της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας!

στ΄). Πληροφορίες αντλήθηκαν και από επανειλημμένα δημοσιεύματα του Δ.Α. - « Ελύμνιου ».

Στη φωτογραφία : Η υποδοχή της Εικόνος στην εμπασιά της Λίμνης - « Άγιος Χριστόδουλος ». ( Η φωτό : Της Ανθής Αποστόλου ).